• Stan zestawu: +dst/dst

-----------------------------------------

W  zestawie:

• Szewczuk Psychologia w służbie życia
• Szewczuk Atlas psychologiczny:

Atlas psychologiczny - o tak ogólnym charakterze jak niniejszy - jest innowacją w literaturze psychologicznej. Za prekursora tego typu publikacji można uważać atlas wydany w 1946 roku przez zmarłego niedawno psychologa duńskiego, Dawida Katza. Jeżeli mimo tego ośmieliłem się użyć słowa innowacja, to uczyniłem to z tego względu, że i założenia, i forma realizacji przedstawionego Czytelnikowi Atlasu odbiegają zupełnie od tamtego. O ile tamten jest fragmer^arycznym, niewielkim zbiorem rysunków i zdjęć aparatury psychologicznej, to oddawana obecnie do rąk Czytelnika publikacja jest zestawem materiału poglądowego, obejmującego niemal całokształt problematyki psychologicznej, zestawem stanowiącym system zwarty, choć na pewno niekompletny.

A teraz o celu, jaki przyświecał autorowi przy realizowaniu podjętego zamierzenia.

Zasada poglądowości lub lepiej - bezpośredniości, ujawniająca w formie dydaktycznej prawidłowości leżące u podstawy procesu zdobywania wiedzy o rzeczywistości - od spostrzeżeń do pojęć- obowiązuje we wszystkich dziedzinach poznawania, choć nie zawsze w jednakowej postaci. /U/as jest jej wyrazem w odniesieniu do psychologii.

Wiedza psychologiczna obejmuje wiele różnorodnych elementów treściowych: biologicznych, fizykalno-technicznych, społecznych, których bezpośrednie, spostrzeżeniowe uświadomienie, zwłaszcza w formie usystematyzowanej, ma duże znaczenie. Dlatego też bogate zilustrowanie Atlasu nie jest jedynie dekoracyjnym dodatkiem, lecz zostało pomyślane jako istotne uzupełnienie przekazywanej wiedzy. Przedstawienie - głównie w formie wizualnej - elementów treściowych tej wiedzy było głównym zadaniem

niniejszej publikacji. Ponadto jeszcze ma ona ambicje zaakcentowania pewnych aspektów problematyki psychologicznej, głównie aspektu porównawczego i rozwojowego - właśnie przez ukazanie odpowiednio dobranej dokumentacji fotograficznej.

Autor ma nadzieję, że Czytelnik Atlasu będzie mógł po jego przejrzeniu powiedzieć, że niektóre zagadnienia, które już znał z psychologii lub po prostu z życia, stały się mu bliższe i może jaśniejsze, że pojawiły się w jego refleksjach nad człowiekiem pewne pytania, których dotąd nie stawiał. Do kogo adresowany jest Atlas psychologiczny?

Może wywołać zdziwienie odpowiedź, że niemal do każdego Czytelnika. I do tego, który jeszcze nie czytał żadnej książki z zakresu psychologii, i do tego, który już taką lekturę ma za sobą, i do tego nawet, który jest zaawansowany w studiach psychologicznych. Pierwszy pozna w ogólnych zarysach problematykę psychologiczną i znajdzie odpowiedź wstępną na wiele interesujących go pytań. Drugi będzie miał okazję do rekapitulacji myślowej, czasem do pewnego uporządkowania ocalałych od zapomnienia treści poznawczych i może do nowych pytań, które z kolei zrodzą dalsze zainteresowania. Ostatni znajdzie tu i ówdzie nowe ujęcie swoich wiadomości, wypełni drobną lukę poglądową, a może i do myśli dyskusyjnej pobudzony zostanie.

Nie wolno zapominać, że w innej sytuacji znajdują się studenci studiujący psychologię, a w innej wszyscy ci, którzy interesują się psychologią ubocznie, zwłaszcza nauczyciele, a nie mają dostępu do laboratoriów i pomocy naukowych, jakimi dysponują ośrodki psychologiczne, a nawet do uzupełniającej literatury przedmiotu. O nich szczególnie myślałem pracując nad Atlasem. Sądzę, że im właśnie odda on szczególne usługi. Wprawdzie obejrzenie zdjęcia przyrządu to nie to samo, co zobaczenie samego przyrządu, nie mówiąc już o jego użyciu w konkretnej sytuacji badawczej. Wprawdzie oglądanie komórki nerwowej w mikroskopie daje więcej niż oglądanie jej na zdjęciu. Nie ulega jednak wątpliwości, że większa różnica istnieje między tekstem a zdjęciem fotograficznym dokumentującym treść tekstu, niż między zdjęciem fotograficznym a oryginałem. Atlas ma ułatwić zmniejszenie tej różnicy. I nie chodzi już tylko o ułatwienie Czytelnikowi wyobrażenia sobie tego, co tekst słownie opisuje. Zdjęcie ma walor dokumentacyjny. Z satysfakcją przypominam sobie reakcję humanistów (polonistów), gdy wcześniej nabyta wiedza o działalności systemu nerwowego została zilustrowana odpowiednimi tablicami, przezroczami i filmem. Charakterystyczna była wypowiedź jednej ze studentek: „teraz dopiero stało się to dla mnie rzeczywiste".

I wtedy właśnie, w 1958 roku, narodziła się koncepcja Atlasu psychologicznego. Nie miał on zastąpić ani encyklopedii psychologicznej, ani słownika-choć niektóre elementy obu są w nim zawarte. Miał to być w pewnym sensie „podręcznik w obrazach", obejmujący głównie problematykę ogólną i porównawczą. Na ogół autorzy podręczników nie doceniają znaczenia

rysunku, obrazu czy fotografii dla rozumienia tekstu, a są i tacy, którzy stronią od materiału obrazowego w obawie, że to mogłoby obniżyć naukowy charakter publikacji. Ja jako autor należę do tych, którzy- nie z tytułu dominant wzrokowych w ich strukturze poznawczej, a z przyczyn natury dydaktycznej - chętnie odwołują się do obrazu tam, gdzie może on pomóc pełniej lub bardziej jednoznacznie zrozumieć przedstawioną treść poznawczą. W doborze materiału do Atlasu kierowałem się dwiema zasadami: w możliwie największym zakresie uprzywilejować fotografię i w możliwie największym zakresie dobrać materiał dydaktycznie najdostępniejszy. W niektórych przypadkach może brakować pełnej dokumentacji ze względu na to, że niektóre zdjęcia były nie do przyjęcia z punktu widzenia technicznego.

Materiał przedstawiony jest problemowo - od zakresu psychologii i jej metod, poprzez anatomiczno-neurofizjologiczne podstawy psychicznego funkcjonowania organizmu, odzwierciedlanie rzeczywistości, działanie, osobowość i różnice indywidualne, zaburzenia życia psychicznego, aż do głównych zastosowań psychologii w praktyce życia. Na zakończenie przedstawiono podobizny niektórych psychologów, twórców tej nauki, której perspektywy rozwojowe są coraz większe. Znalazły się tu zdjęcia psychologów najbardziej reprezentatywnych dla poszczególnych krajów, jakkolwiek nie wszystkich, gdyż niektórzy autorzy i niektóre towarzystwa psychologiczne nie nadesłały odpowiedzi na przesłane pisma. Jeżeli chodzi o psychologów polskich, to zamieszczone zostały zdjęcia wszystkich psychologów nieżyjących, których należy uznać za twórców psychologii polskiej, a z żyjących-jedynie tych, którzy w okresie opracowywania Atlasu mieli już poważne osiągnięcia naukowe i organizacyjne oznaczeniu krajowym i międzynarodowym.

Z tak ułożonego Atlasu można korzystać w różny sposób. Można go potraktować jako zamkniętą całość i studiować karta po karcie. Można -w zależności od potrzeby - ograniczyć się do jednego z działów tematycznych, z których każdy jest również pewną, względnie zamkniętą całością. Jeżeli nie wszystko będzie można znaleźć, niech zostanie wybaczone autorowi, ponieważ jest to pierwsza próba tego rodzaju. Ponadto trzeba pamiętać, że Atlas nie może zastąpić systematycznego podręcznika-każdy z zasygnalizowanych zaledwie w nim problemów ma obszerną literaturę fachową.

Autor ma nadzieję, że Atlas psychologiczny spełni choć w części zadania, których świadomość istnienia zrodziła to opracowanie. Na zakończenie pragnę gorąco podziękować wszystkim wydawnictwom, z których prac skorzystaliśmy przy opracowywaniu ilustracyjnym Atlasu, nawet w przypadku, gdy tylko jedno zdjęcie zostało reprodukowane. Spis tych prac znajduje się na s. 357.

Kraków, luty 1975 r. Włodzimierz Szewczuk